6

پەتای گەندەڵی

عیرفان عەلی عبدالعزیز

بەشی دووەم

هەرێمی كوردستان دوای ساڵی 1991 بە قوناغێكی زۆر هەستیاردا تێپەریی ئەویش شكستی سەدام بوو لە جەنگی كەنداو و ڕاپەرینی جەماوەریی خەڵكی كوردستان‌و گەڕانەوەی هێزی پێشمەرگەی كوردستان بوو چ لە بەرەی كوردستانی‌و بزووتنەوەی ئیسلامیی بۆ شارەكان بەمەبەستی هەماهەنگی‌و سەرخستنی ڕاپەرین، لێرەدا خاڵێكی وەرچەرخانی مێژوویی دروست بوو لە مێژووی كوردو هەرێمی كوردستان ئەویش پاشەكشەیی حكومەتی بەغداد بوو بەرەسمی لە هەرێم‌و دروستبوونی بۆشایەكی گەورەیی ئیداری‌و سیاسیی‌و ئابووری بۆ خەڵكی ڕاپەریوی كوردستان. هاوپەیمانانی ئەمریكا ناوچەی دژە فڕینیان دامەزراندو چاودێری ناوچەكەیان گرتە ئەستۆ بەمەبەستی پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە ئیداری‌و سیاسییە بەهەماهەنگی لەگەڵ هێزە سیاسیەكانی كوردستان پرۆسەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتیمانی كوردستان‌و سەرۆكی هەرێمی كوردستان خرایە بواری جێبەجێكردن كە لە ڕوویی یاساییەوە شێوازێكی پێشكەوتووی مەجلیسی تشریعی‌و تەنفیزیی كاتی سەدام بوو كە تا ئێستاش بەداخەوە دوای 23 ساڵ لە حوكمی كوردی تەنها بینایەك كە پەرلەمان‌و ئەنجومەنی وەزیرانی تێدایە هەر ئەو بینایە كە سەدام بۆ مەجلیسی تەشریعی‌و تەنفیزیی كوردستان دروستی كردبوو! پڕۆسەی هەڵبژاردنی 1992 ئەو كەرنەڤاڵە مێژووییە جوانەیی كە خەڵكی لە خۆشیدا دەگریا كە دەیبیست دوای چەندین دەیەیە ئاواتەكانی دێتەدی، بەداخەوە ماوەیەكی كورتی خایاندو ئەو خەونە پەمەییە بوویە دێوەزمەو سەرەتای ناكۆكی نێوان ئەو دوو هێزەی كوردستان، دوو هێزی سەرەكی كوردستان ئامادەنەبوون كەسیان سەركەوتنی ئەوی دیان قەبوڵ بكات بۆیە دوایی ناو بژیوانی ئەملاولا ڕازیی بوون بە 50 بە 50 كە ئەمە سەرەتانی گەندەڵییە لە كوردستان. هەرێم دابەش بوو بە 50 بە 50 سیستەمێكی ناتەندروستی (محاصصە) دروست بوو كە كارمەندانی دەزگا حكومییەكان‌و هێزی پێشمەرگەو هێزی ناوخۆو دارایی گرتەوەو كرا بە پەنجا بە پەنجا، ئیتر خەڵكێكی تەكنۆقرات‌و خاوەن بڕوانامە ئەگەر تەزكیەی حزبی فڵان یان ئەویتری پێ نەبوایە ئەبوایە بەدوای كاری ئازاددا بگەڕایە یان ئاوارەیی وڵاتان بوایە، ئەو بۆشاییە ئیداری‌و سیاسییە بەكێ‌ پڕكرایەوە؟ دیارە بەو كەسانە پڕكرایەوە كە یان پێشمەرگە بوون‌و خەباتی شاخیان هەبوو گیان فیدابوون بۆ گەلەكەیان‌و مشروعیەتی شۆڕشگێڕیان هەبوو، بەڵام بەهۆی دابڕانیان لە ناوەندەكانی خوێندن دەگونجێ مشروعیەتی زانستیان نەبێ‌و ئاشنانەبن بە بەڕێوەبردنی دەوڵەتی كە ئەم وتە هیچ لە پیرۆزیان كەم ناكاتەوە. چینی دووەم پاشماوەی بەعسی، ئەو 250 هەزار چەكدارەی كە لەگەڵ رژێم بوون، ئەمانە بوونە جێگای ڕاكێشان‌و كێشمەكێشی ئەو دوو حزبە بۆ بەهێزكردنی پێكەیی خۆیان لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە، هەروەها لە بڕی هاندان‌و زەمین رەخساندن بۆ ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی دەستەڵاتی كوردی هەمان سیاسەتی بەعسی زیندوو كردووە لە پاراستنی روحی قەبیلە گەرایی‌و تەرخانكردنی بڕێكی زۆر داهاتی خەڵكی كوردستان بۆ دێوە خانانەی قەبیلەكان، دانی ئیمتیازات بە سەرۆكی قەبیلە، كردنەوەی فەوج‌و هێز بە ناوی ئەم قەبیلەو ئەو قەبیلە، بەم ڕەفتارەش رۆحی قەبیلە گەرایی‌و عەقلی قەبیلە زۆر لە جاران بەهێزتر بوو تا وایلێهاتووە لە زۆر شوێنی هەرێم رێگرە لە دادگاو چەسپاندنی قانوون. لە ڕوویی ئابووریشەوە دەستگیرا بەسەر بازگە سنوریەكانداو كارگەو زەویی میری تاكو لەبەرژەوەندی ئەو سیستەمەدا بەكاربێت، خاڵێكی زۆر گرنگ كە ڕێكخراوی شەفافیەتی نێودەوڵەتی بەگەندەڵی گەورە ناوی دەبات‌و دواتر لە بەشەكانی تردا باسی دەكەین گەندەڵی دەرەكییە بە مانای ئەوەی ڕێگەدان بە رێكخراوە نێودەوڵەتیەكان‌و كۆمپانیا گەورەكان كە كەرەستەی خراپی خۆیان لە هەرێم ساغ بكەنەوە بەم گەندەڵییە، كەرتی ئابوری‌و تەندروستی‌و كشتوكاڵی گورزێكی گەورەی بەردەكەوێت، بۆ نموونە رێكخراوی X گەنمی لە كەنەداوە دەهێنا بۆ عێراق بە 250 دۆلار ساڵانی نەوەدەكان ئێمە هاوارمان دەكرد گەنمی خۆمان بكڕێت بە 100 دۆلار نەیدەكڕی بەمەش جوتیارانی خۆمان‌و كەرتی كشتوكاڵی لەكاردەخست، ئەمەش ئامانجی هەموو كارتڵە سەرمایەدارییەكانی دونیایە كە دەیانەوێت ئەم میللەتانەی ژێردەست بازارێك بن بۆ ساغ كردنەوەی كاڵاكانی خۆیان لە كۆمەڵگەیەكی بەرهەمهێنەرەوە ببنە كۆمەڵگەیەكی بەرهەمخۆری ئەوان!!! كە باس لە ناتەندروستی سیستەمی سیاسی دەكرێت‌و دەوترێت گەندەڵی سیستماتیكە لەم هەرێمە مەبەست لەو حاڵەتە نا تەندورستە بووە كە ئەو سیستەمە ناتەندروستەی هێناوەتە ئاراوە. ئەو هەوڵانەی لە ماوەی ڕابردوودا نرابێت بۆ چاكسازیی لەو سیستەمە زۆر لەوە كەمتربوو كە نراوە بۆ ڕێگرتن لە چاكسازی‌و پارێزگاریی لەو ئیمتیازو دەستكەوتە مادییانەی كە خەڵكێكی كەم لێی سوودمەند بووە، بۆیە تا ئێستاش ئەو سیستەمە ناتدروستە بەردەوامی بەژیانی خۆی دەدات‌و بەرەنگاری هەموو هەوڵەكان بۆتەوە. گەندەڵی پێوانەی خۆی هەیە ناكرێت بە هەر سیستەمێك خۆشت نەوێت بڵێی گەندەڵ یاخود خۆشەویست بڵێی دەست پاك‌و دوور لە گەندەڵی، بۆ ئەوەی لەم مزایەدەیە دەرچین پێمباشە پێناسەی گەندەڵی بكەین‌و پێوەرە جیهانییەكان چین لەم بارەوە باس بكەین بۆ ئەوەی گەندەڵی بناسین.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *