32435345

پوختەی سیكۆلاریزم

نوسینی : ابراهیم زمناكۆیی
لەم باسەدا نامەوێت بچمە سەر مێژووی دروست بوونی سیكۆلاریزم و پێكهاتە و دامەزرێنەرانی ” تەنها مەبەستێك كە لێرەدا ئاماژەی بۆ دەكەم حەقیقەت و ناوەڕۆكی سیكۆلاریزمە و پێویستە نەوەكانی مسوڵمان بە جوانی لێی تێبگەن و بە قسەی زریق و باق و دووڕوویی سیكۆلاریستان هەڵنەخەڵەتێن ” بۆ ئەوەی بەشێوەیەكی زانستی لە مەبەستەكانی سیكۆلاریزم تێ بگەین ، دابەشی دەكەین بەسەر دوو بەشی  سیكۆلاریزمی فەلسەفی و سیكۆلاریزمی سیاسیدا، كە بە پێی مەنتیق و بەڵگە چۆنێتی بیركردنەوە و كاری ئەو دوو بەشەی سیكۆلاریزم دەخەینە ڕوو …
•    سیكۆلاریزمی فەلسەفی بە واتای دوور خستنەوەی خوای گەورە و هیزی شاراوەی دەرەوەی سروشت ( غەیب )  لە چوارچێوەی فیكر و بیروباوەڕ  و كاروباری ژیان دێت . شوێنكەوتوانی ئەم جۆرە بیركردنەوەیە بە شێوەیەكی گشتی و حەتمی لە هەموو لایەنەكانی فیكر و بیروباوەڕ و سەرجەم بەشەكانی ژیان بە شێوەیەكی ئاشكرا دژی خوای گەورە و بە شێوەیەكی ئاسانتر بڵێین  دژی پەیامەكانی ئاسمانن و دەسەڵاتی خوای گەورە لە بیروباوەڕ و كاروباری ژیان ڕەت دەكەنەوە … نمونەی ئەم جۆرە بۆچوونەش  ئەو سیستەم و نیزامە سیكۆلارانەن كە لە هەموو لایەنەكانی ژیاندا دژ بە خواویستی و خواپەرستی و فەرمانڕەوایی خوا دەوەستنەوە و بەشێوەیەكی ئاشكرا و بە هەموو توانایانەوە  ڕووبەڕوی دەبنەوە .” كە ئەتوانین لەسەدا سەد بڵێین ئەمە  ئەو مەبەستە ڕاستەیە كە سیكۆلاریزمی جیهانی لەسەر بونیاد نراوە و جگە لەمە ئەگەر هەر خاو بوونەوە و شل بوونەوەیەك لەمەبەستی سەرەكی سیكۆلار  ڕووبدات  بۆ مەبەست و ئامانجێكی دیاریكراوە و سیكۆلارە  دووڕوەكان پێیهەڵدەستن كە لەبەشی دووەمدا باسیان دەكەین.”
•    سیكۆلاریزمی سیاسیش بەو واتایە دێت كە خوای گەورە لە لایەنەكانی پەرستن و داب و نەریتە ئاینیەكاندا بەڕیز سەیر دەكرێت  و بە پیرۆز و پەرستراوە هەژماری دەكات ، بەڵام لە چوارچێوەی فەرمانڕەوایی و حاكمیەتدا هیچ حسابێكی بۆ ناكات ” بەڵكو ئەوە مرۆڤەكانن كە ئەتوانن  فەرمانڕەوایی خۆیان بكەن و یاسا و ڕێسای تایبەت بە بەڕێوەبردنی كاروباری ژیانی خۆیان داڕێژن و جێبەجێی بكەن. شوێنكەوتوان و لایەنگرانی ئەم دەستەیە پڕوپاگەندەی ئەوە دەكەن كە خەڵكانی باوەڕدار و ئاینپەروەر ئەتوانن خوای خۆیان بپەرستن و هەستن بە مەراسیمە ئاینیەكانی خۆیان و نوێژ و ڕؤژ و خێر و چاكەی خۆیان ئەنجام بدەن و كار و كردەوە فەردیەكانی خۆیان بەڕێوە بەرن . هەروەها پێیان وایە كە زانایان و مامۆستایان و پەروەردەكاران ئازادن لە مزگەوت و قوتابخانەكاندا وانە ئاینیەكانیان بڵێنەوە و خەڵك هانبدەن بۆ كاری چاكەو هەبوونی سۆز و خۆشەویستی بەرامبەر یەكتر…..هتد، بەم ئەندازەیە كاری ئەوان لەو چوارچێوەیەدا كۆتایی پێدێت..بەڵام زانایان و مسوڵمانان و خەڵكانی ئاینپەروەر مافی ئەوەیان نیە لە ڕێكخستنی كاروباری سیاسەت و دەسەڵات و فەرمانڕەوایی خۆیان تێوەگلێنن و خاوەنی رەئی و بۆچوون بن و خواست و باسێكیان لەوبارەیەوە هەبێت . هەروەها شەریعەتی ئیلاهیش بۆی نیە تەداخول  لە كاروباری سیاسەت و دەسەڵات و فەرمانڕەوایی و تەنانەت ناتوانێ لەسەر ئەو شتانەش كە پەیوەنددارن بە دەسەڵاتەوە وەك  ئابوری وڵات و یاساكانی باری كەسێتی قسەو بۆچوونی خۆی هەبێت چ جای تەداخول لە سیاسەت و فەرمانڕەواییدا بكات.
ئەم جۆرە بیركردنەوە و تێڕاونینانەی سیكۆلاریزمی جیهانی بەشێوەیەكی گشتی پێچەوانەی بۆچوون و مەبەستەكانی پەیامی خوای گەورە و ژیری و ڕاستی و بۆچوونە ڕاستەكانە …كە بەشێوەیەكی بەرچاو و بەرنامە بۆداڕێژراو دەبینین لایەنگران و شوێنكەوتوانی سیكۆلاریزم  بۆ بەدیهێنانی مەرامە گڵاوەكانیان و كاریگەری نەرێنی خستنە سەر كۆمەڵگای مسوڵمانان، چەندین دەستەواژەی وەك ئیسلامی سیاسی  و ئیسلامی توندڕەو و ئیسلامی میانەڕەو  بەكار دێنن..و بۆ هەمووشیان یەك ئامانجیان هەیە كە ئەویش دژایەتی كردنی ئیسلامە.
بە تێڕوانینێكی قوڵتر لە بابەتەكە  بۆمان ڕوون دەبێتەوە كە سیكۆلاریزمی سیاسی ” سیكۆلارێكی دووڕوانەیە كە  لەسەردەمی نوێدا و لە هەندێك لە ناوچەكان ، بەتایبەت لە وڵاتانی ئیسلامیدا بەشێوەیەكی پلان بۆداڕێژراو سەریان هەڵداوە  و لایەنگریان زۆرە  و بانگەشەی بۆ دەكرێت. ئەم جۆرە بیركردنەوە و تێڕوانینە بۆ سیكۆلاریزم  بە دوڕووییەكی مۆدێڕنە ناو دەبرێت. لە ڕاستیدا شوێنكەوتوانی ئەم جۆرە تێڕوانین و دووڕویە مۆدێڕنەیە ئەیانەوێت  بە شێوەیەكی نهێنی و بە دووڕووییەكی پێشكەوتووی سەردەمیانە هەم خەڵك بگەوجێنن و لە ڕی لایاندەن  و هەم  گاڵتەش بە خوای گەورە و ئاینەكەی بكەون.
شوێنكەوتوانی سیكۆلاریزمی سیاسی لە ڕاستیدا بڕوایان بە كامڵ بوون و تواو بوونی شەریعەتی خوای گەورە نیە، بەڵام بە دووڕووی و درۆ وا خۆیان نیشان دەدەن كە باوەڕدارن  و ئەیانەوێت ئەهلی باوەڕی ڕاستەقینە و كەسانی ئاین پەروەر بخەڵەتێنن، هەروەك چۆن دووڕووەكانی سەردەمی پێشینی ئیسلام  بە درۆ  وایان نیشان دەدا كە باوەڕدارن و خوای گەورەش لە وەصفیاندا  دەفەرموێت :  هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ ۚ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِم مَّا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ ۗ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ  …. ال عمران – الآية 167
واتە : ئه‌وانه ئه‌و ڕۆژه له کوفره‌وه نزیکترن تا له ئیمان، به‌ده‌میان شتێک ده‌ڵێن که له دڵ و ده‌روونیاندا نییه‌، خوایش زانایه به‌وه‌ی که ده‌یشار‌نه‌وه‌…
ئەنجامی باس : سیكۆلاریزم بەشێوەیەكی گشتی ئایدیایەكە بۆ دژایەتی كردنی ئاین دانراوە ، ئەگەر بەرامبەر حوكمی كەنیسە و گاور و جولەكە توانیبێتی سەركەوتنێكی بەرچاو بەخۆیەوە ببینێت ، ئەوا بەرامبەر ئیسلام و كۆمەڵگای مسوڵمانان هیچ بەرهەمێكی جگە لە كوشت و كوشتار و خوێنڕشتنی مسوڵمانان نابێت. ئاینی كۆمەڵگای جولەكە و مەسیحی لەگەڵ ئاینی كۆمەڵگای مسوڵماناندا جیاوازیان زۆر. ئەوان خاوەنی ئاینێكی پوچەڵ بوەوەن و هەر ئایدیایەكی وەزعی ئەتوانێ بەسەرینادا زاڵ ببێت. بەڵام ئاینی ئیسلام ئاینێكی كامڵ و شامڵە و بە درێژایی زیاتر لە هەزار ساڵ حوكم و فەرمانڕەوایی نیوەی  جیهانی كردووە و بە درێژایی مێژووی سەردەمی خۆی ، قورئانی پیرۆز كە یەكەمین و گەورەترین سەرچاوەی شەریعەتی ئیسلامە تەحەدای هەموو سەردەمەكانی كردووە كە هەڵەیەكی لێبگیرێت یان ئایەتێك، سورەتێك، هاوشێوەی قورئان بێنن. هەروەها بابەتێكیش نیە كە مرۆڤەكان پێویستیان تێی بكەوێت و لە شەریعەتی پیرۆزی ئیسلامدا ئاماژەی پێنەكرا بێت و چارەسەری بۆ نەدۆزرابێتەوە. ئەم ڕاستیانە لە ئاینی كەنیسەدا بەدی نەدەكرا بۆیە فیكری سیكۆلاریزم توانی سەربكەوێت بەسەریدا.
ئەتوانین بڵێین سیكۆلاریزمی سیاسی هەمان سیكۆلاریزمی فەلسەفیە و  بە واتای جیاكردنەوەی ئاین دێت لە كاروباری سیاسەت و فەرمانڕەوایی ، ئینكاری  لە كامڵ بوون و تەواو بوونی شەریعەتی خوای گەورە دەكەن و بە گونجاوی نازانن بۆ بەڕێوەبردنی ژیانی مرۆڤایەتی.. لەلایەكیترەوە پڕوپاگەندەی سیكۆلاریستانی سیاسی كە خۆیان بە ئاینپەروەر دەزانن و دەڵێن سیكۆلاریزم لەگەڵ ئاینپەروەریدا هیچ دژایەتیەكیان نیە ، ووتەیەكی پوچ و بێ بنەمایە و ئینكاریە لەڕاستیەكانی ئاین و دووڕوویە ، بە شێوەیەك ئەگەر تۆزێك لە بنەماكانی ئاین وورد ببینەوە دووڕووەیەكەیان ئاشكرا دەبێت.
سەرچاوەكان :
•    https://ar.wikipedia.org
•    http://www.saaid.net/mktarat/almani/15.htm
•    http://www.sunni-news.net/fa/
•    http://mawdoo3.com

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *